شیمیدان


+ فلزات سنگین



فلزات سنگین پایدار و غیر قابل تجزیه­ می­باشند. اگرچه بسیاری از آن­ها در مقدار کم برای چرخه­های بیولوژیکی لازم هستند، اما اکثراً در غلظت بالا، سمی می­باشند (آلبولینا و همکاران[۱]، ۲۰۰۳).

مهترین مواردی که باعث افزایش فلزات سنگین در محیط زیست می­شوند عبارتند از:

فعالیت­های انسانی، فرآوری مواد شیمیایی و صنعتی مانند باطری­ها، کاغذها، سوخت­های قایق­ها و کشتی­ها، اگزوز اتومبیل­ها، استخراج معادن، ذوب فلزات، فعالیت­های کشاورزی مثل استفاده از کودهای فسفاته و سموم شیمیایی، مسافرت­ها، سوزاندن ضایعات، استخراج معادن، فعالیت­های ورزشی مانند تیراندازی (آلبولینا وهمکاران، ۲۰۰۳ ؛ کاردیرلو و ناماسیواما[۲].، ۲۰۰۳).

از فلزات سنگین مهم می­توان به سرب و کادمیوم و نیکل اشاره کرد. این عناصر در نارسایی­های کبد، ریه، استخوان، جریان خون، قلب، اندام­های حیاتی مانند مغز و کلیه نقش داشته و بر روی هوش افراد نیز تاثیر سوء می­گذارند (گوپتا و بهاتاچاریا[۳]، ۲۰۰۸).

سرب به­طور معمول در نتیجه­ی استفاده از سوخت­های بنزینی سرب­دار وارد محیط شهری می­شود. در سال­های اخیر به دلیل حذف سرب از بنزین، ورود آن به محیط شهری کاهش چشمگیری داشته است، اما همچنان انباشت پیشین آن در محیط باقی است .

در شرایط طبیعی خاک، به طور معمول دارای غلظت­های پائین کادمیوم است. اما مقادیر قابل توجهی از این عنصر به طرق مختلف، از جمله مصرف کودهای شیمیایی فسفره و لجن فاضلاب به خاک اضافه می­شود، که می­تواند وارد زنجیره­ی غذایی شود ( جکسون و آلووی[۵]، ۱۹۹۵ ).

مقدار عناصرسنگین جابجاشده در محیط خاک تابعی از واکنش خاک، میزان رس، مواد آلی و ظرفیت تبادل کاتیونی است (کیمبرلی و ویلیام[۶]، ۱۹۹۹). با افزایش واکنش خاک، کربنات و مواد آلی خاک تحرک عناصر سنگین کاهش می­یابد ( اسمیت[۷]، ۱۹۹۶). خاک­های حاوی کربنات کلسیم آزاد می­توانند کادمیوم و سرب را جذب کرده و از قابل دسترس بودن آن برای گیاه بکاهند (کاالارو و مبرید[۸]، ۱۹۷۸). بنابراین خاک­های اسیدی توانایی خیلی کمی نسبت به خاک­های خنثی در جذب و نگه­داری کادمیوم از خود نشان می­دهند (الفاتا و وادا[۹]، ۱۹۸۱). حضور آهک باعث جذب سرب می­شود و انتقال سرب به قسمت­های هوایی به سختی صورت می­گیرد و اغلب در ریشه­ی گیاهان متمرکز می­شود (کاباتا، ۲۰۰۱).

عناصری برای رشد گیاه ضروری هستند معمولا در گیاه متحرک بوده، اما عناصر سنگین جابجایی کمی داشته و در ریشه­ها تجمع می­یابند. بنابراین میزان کادمیوم، سرب، نیکل و کروم در ریشه حداکثر است.با توجه به خسارات شدید ایجاد شده حذف فلزات سنگین یک فاکتور اساسی برای حفاظت محیط­زیست می­باشد (گوپتا و بهاتاچاریا، ۲۰۰۸).

اندازه­گیری میزان عناصرسنگین در گیاه

جهت اندازه­گیری عناصرسنگین نمونه­ها را به مدت ۴۸ ساعت در داخل آون در دمای ۶۵ درجه­ی سانتی­گراد قرار می­دهیم تا نمونه­ها به وزن ثابت برسند. پس از خشک­شدن در هاون پودر می­کنیم و از الک ۵/۰ میلی­متری عبور می­دهیم.

دو گرم از هر نمونه خشک شده ریشه و یا ساقه توزین و به لوله‌های شیشه ای انتقال داده خواهدشد. پنج میلی­لیتر اسید نیتریک غلیظ (۶۵%) به آن اضافه می­شود و به مدت دو ساعت در دمای ۱۱۰ درجه سانتی­گراد با استفاده از بلوک‌های حرارتی هضم خواهدگردید. بلوک‌های حرارتی مورد استفاده شرایطی را فراهم می‌آورد که انتهای لوله‌های شیشه ای مورد استفاده مسدود بوده و با عبورآب، گازهای خروجی از لوله‌ها تحت تاثیر فرآیند میعان به شکل مایع به سیستم برگشته و امکان خروج از آن را نداشته باشند. پس از گذشت زمان مورد نظر و سردشدن لوله‌ها، یک میلی­لیتر آب اکسیژنه (۳۰%) به هر لوله اضافه خواهدگردید و به مدت یک ساعت در دمای ۱۱۰ درجه سانتی­گراد حرارت داده خواهدشد. پس از این زمان و سردشدن مجدد، نمونه با آب مقطر به حجم ۵۰ میلی­لیتر رسانده خواهد شد.

غلظت فلزات سنگین در عصاره را با استفاده از دستگاه جذب اتمی اندازه­گیری می­نماییم

نویسنده : حمیدمظاهری راد ; ساعت ٧:٢٧ ‎ق.ظ ; دوشنبه ۸ آذر ،۱۳۸٩
تگ ها:
comment نظرات () لینک