شیمیدان


+ ترکیب عمومی شوینده ها

شوینده ها (Detergents) که برای مصارف مختلفی به بازار عرضه می شوند عموماً مخلوطی از چند ماده شیمیایی هستند که هر کدام در عمل شویندگی نقشی را ایفا نموده و حضور هر کدام از آنها در شوینده ها از اهمیت خاصی برخوردار است:

ـ سورفکتانت ها اصلی ترین و مهمترین ماده شیمیایی در شوینده ها (زداها) هستند که معمولاً حدود 5 ای 30 درصد از وزن شوینده ها را تشکیل می دهند. آلکیل ـ آریل سولفونات ها، لوریل الکل سولفات ها، سولفات ها و یا سولفونات اتوکسیلات ها و بالاخره سولفونات آروماتیک ها چند نمونه از سورفکتانت ها هستند که در اغلب شوینده ها یافت می شوند. نقش اساس سورفکتانت ها در شوینده ها این است که سبب جدایی «چرک و چربی» از سطح می شود.

ـ بنیان فسفات (PO4-) به فرم های مختلف شیمیایی نیز یکی از مهمترین تشکیل دهنده های شوینده می باشد. نقش اساسی فسفات در شوینده ها این است که سبب پراکندگی و تعلیق ذرات و گاهی امولسیونی شدن محلول می شود. همچنین وجود این بنیان در شوینده سبب می شوند که PH محلول حدود 7 الی 9 تثبیت شود. اخیراً مصرف شوینده هایی که حاوی بنیان فسفات هستند به علت خاصیت کود شیمیایی آن که سبب رشد جلبک ها و خزه ها در مسیر پس آب ها می شود، تا حدودی در بعضی از کشورها محدود شده که در این صورت جایگزینی آن با سایر موادی که نقش مشابه داشته باشند لازم است.

ـ نمک های معدنی مانند املاح سدیم (سولفات سدیم، کلرور سدیم و کربنات سدیم) نیز از موادی هستند که در اغلب شوینده ها وجود دارند. نقش اساسی این املاح در شوینده ها این است که سبب جدایی مولکول های آب (حلال شوینده) از چرک می شود. از طرف دیگر این املاح معدنی سبب الکترولیتی شدن محلول می شوند که در آن سرعت یونیزه شدن و جابجایی مولکول ها بیشتر می شود. نمک های معدنی معمولاً حدود 20 درصد وزت دترجنت ها را تشکیل می دهند. متیل سلولز یکی دیگر از موادی است که در شوینده ها یافت می شود و معمولاً حدود 1 درصد وزن آنها را تشکیل می دهد. نقش اساسی این ماده شیمیایی در این است که مانع چسبندگی مجدد چرک و چربی روی سطح اولیه یا روی سطح دیگری می شود.

ـ سیلیکهات ها نیز در فرم های مختلف به خصوص سیلیکات سدیم به میزان 5 درصد در اغلب شوینده ها یافت می شود، نقش عمده این ماده در شوینده ها این است که خورندگی وسایل حمل و نقل و وسایل شستشو را به حداقل می رساند.

ـ اسیدهای چرب (همان اسیدهایی که برای ساختن صابون نیز مصرف می شوند)، به مقدار حدود 3 درصد در اغلب شوینده ها یافت می شوند، اثر اسیدهای چرب این است که سبب تثبیت و پایداری کف شده ودر نتیجه از مصرف بیشتر از حد شوینده جلوگیری می شود.

ـ بورات ها مانند پربورات سدیم نیز عموماً در شوینده ها یافت می شود و معمولاً حدود 10 درصد وزن شوینده را تشکیل می دهد. وجود بورات ها در شوینده ها به این علت است که سبب سفیدی الیاف و تمیز شدن کامل لکه ها می شود.

ـ خوشبو کننده ها، براق کننده ها، رنگ های فلوئورسان نیز به بعضی از شوینده ها اضافه می شود.

البته مواد مختلف شیمیایی و درصد آنها در شوینده ها برحسب کاربرد آنها متفاوت است مثلاً شوینده هایی که برای تمیز کردن کف سالن ها، شستشوی ظروف آشپزخانه و تمیز کردن قطعات ماشین آلات به کار می رود گاهی تا 60 درصد سیلیکات سدیم و 10 درصد تری پلی فسفات دارند.

در حال حاضر شوینده های مصنوعی (دترجنت ها) برای مصارف گوناگون شویندگی از اهمیت خاصی در صنایع و در زندگی روزمره مردم برخوردار هستند. تقریباً 48 درصد از شوینده های تولید شده در صنایع به خصوص در صنایع نساجی، 36 درصد آنها در مصارف خانگی و 16 درصد به عنوان مصارف شخصی (شامپو و محصولات بهداشتی) مورد استفاده قرار می گیرد.

با این که دترجنت ها انواع گوناگون و کاربدرهای مختلف دارند ولی نکات زیر در ساخت همه آنها رعایت می شود:

ـ به حداکثر رسانیدن قدرت تمیز کنندگی؛

ـ به حداکثر رسانیدن امکان اضمحلال طبیعی آنها پس از مصرف؛

ـ به حداکثر رسانیدن مصرف اکسیژن محلول در آب توسط آنها؛

ـ به حداکثر رسانیدن قدرت تمیز کنندگی آنها برای واحد قیمت؛

ـ به حداکثر رسانیدن آلودگی آب و خاک پس از مصرف؛

ـ به حداکثر رسانیدن حلالیت آنها در آب های سبک و سنگین و

ـ به حداکثر رسانیدن فعالیت سطحی آنها.

نویسنده : حمیدمظاهری راد ; ساعت ٩:۳۱ ‎ق.ظ ; چهارشنبه ٢٧ مهر ،۱۳٩٠
تگ ها:
comment نظرات () لینک